Stałe czy zmienne oprocentowanie obligacji: odsetki, cena i ryzyko

Przewidywalność kuponu a ryzyko ceny

Stałe oprocentowanie pozwala ustalić przyszłe odsetki według znanej stopy i harmonogramu. Zmienne oprocentowanie wymaga ponownego ustalenia stopy zgodnie z formułą emisji. Żaden z tych mechanizmów sam w sobie nie określa zdolności emitenta do spłaty ani wyniku po podatku i inflacji.

W obligacji giełdowej stały kupon nie oznacza stałej ceny. Jeśli rentowność wymagana przez rynek rośnie, cena niezmienionych przyszłych płatności zwykle spada; przy spadku wymaganej rentowności może rosnąć. Znaczenie mają termin, rozkład przepływów i ryzyko kredytowe. Sprzedaż przed wykupem może zrealizować zysk lub stratę z ceny.

Przy zmiennym kuponie przyszłe płatności dostosowują się do wskaźnika, co może ograniczać wrażliwość ceny na samą zmianę stóp. Nie usuwa to ryzyka ceny: rynek może inaczej oceniać spłatę, żądać większej premii albo oferować gorszą płynność. Marża zapisana w umowie nie jest tym samym co premia aktualnie wymagana przez kupujących.

Dwa scenariusze zmiany stóp

Hipotetyczny model dwóch pełnych rocznych okresów: nominał 10 000 zł, zakup po nominale i terminowe wypłaty. Pomijamy podatki, prowizje i reinwestowanie. Stały kupon 8% daje 800 zł rocznie, czyli 1 600 zł odsetek przez dwa lata. Zmienny kupon z marżą 3 p.p. i założonym wskaźnikiem 6%, a potem 4%, daje 900 zł i 700 zł — także 1 600 zł. Wykup nominału jest osobnym przepływem.

W wariancie wzrostu wskaźnika z 6% do 8% zmienny kupon z tego modelu daje 900 zł i 1 100 zł, czyli 2 000 zł odsetek. To wynik przy przyjętej ścieżce, nie prognoza ani uniwersalna przewaga zmiennej stopy. Przy innej ścieżce lub cenie zakupu porównanie może wyglądać inaczej.

Obligacje detaliczne mają inne zasady wyjścia

W detalicznych obligacjach skarbowych porównanie dotyczy też zasad produktu. TOS mają stałe oprocentowanie, ROR i DOR odnoszą się do stopy referencyjnej NBP, a COI i EDO mają własną formułę inflacyjną po pierwszym roku. WIBOR i inflacja CPI to różne wskaźniki; trzeba sprawdzić datę odczytu, marżę oraz sposób wypłaty lub kapitalizacji.

Dla takich obligacji oszczędnościowych wcześniejsze wyjście zwykle odbywa się przez przedterminowy wykup na zasadach listu emisyjnego. Nie należy opisywać tego jak sprzedaży giełdowej po zmieniającym się kursie. Odwrotnie, giełdowa obligacja skarbowa może mieć cenę rynkową i wymagać znalezienia kupującego.

Jak przeprowadzić porównanie?

Przed porównaniem ustal: jaki emitent i waluta, kiedy potrzebne są środki, kiedy płacone są odsetki, jak ustalana jest stopa, jakie są koszty oraz sposób wcześniejszego wyjścia. Policz kilka ścieżek wskaźnika zamiast jednej. Poradnik o zmiennym kuponie wyjaśnia obliczenie okresu, a poradnik o zysku po podatku i inflacji pozwala przejść od odsetek do wyniku inwestora.